Dünya’nın dönüş hızı ile modern saatleri eşitlemek amacıyla 1972 yılından bu yana uygulanan “artık saniye” için düğmeye basıldı. İnternet sistemlerinde ve teknolojik altyapıların korkulu rüyası bu uygulamanın tamamen kaldırılması için, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu ülkeler arasında oylama yapılacak. Kararın kabul edilmesi halinde ise resmi zaman ölçümü Dünya’nın dönüşünden tamamen bağımsız hale gelecek.
Teknoloji dünyasının korkulu rüyasıydı
Dünya ile Ay arasındaki gelgit etkileri, gezegenin çekirdeğindeki kaymalar ve iklim krizi gibi faktörler, Dünya’nın dönüş hızında düzensizliklere yol açarak her güne yaklaşık 1.4 milisaniye eklenmesine sebep oluyor. Gözlemevlerinin astronomik zamanı ile hassas atom saatlerinin Eşgüdümlü Evrensel Zaman’ını eşitlemek için bugüne kadar küresel saatlere 27 kez “artık saniye” eklendi. Çoğu insan bu farkı hissetmese de, uygulamanın dijital altyapılara faturası ağır oldu:
• 2012 Çöküşü: Eklenen fazladan bir saniye; Reddit ve LinkedIn gibi dev sosyal medya ağlarının yanı sıra büyük uçak rezervasyon sistemlerinin çökmesine neden oldu.
• 2016 Kesintileri: Yıl sonunda eklenen saniye, bulut hizmet sağlayıcılarında ve veri sunucularında kısa süreli operasyonel kesintiler yarattı.
• Altyapı Riskleri: Sadece altı ay önceden duyurulan bu düzensiz eklemeler, özellikle milisaniyelerin hayati olduğu yüksek frekanslı finansal işlem sistemleri ve GPS ağları için sürekli bir risk unsuru oluşturdu.
Görülmemiş tehlike
‘Negatif Artık Saniye’ İhtimali Sistemin fişinin çekilmesini hızlandıran asıl gelişme ise eşi benzeri görülmemiş bir olasılığın ortaya çıkması oldu. Uzmanlar, Dünya’nın dönüşünde uzun vadeli yavaşlama eğilimine rağmen kısa vadede bir hızlanma gözlemlendiğini belirtiyor. Bu durum, sisteme bir saniye eklemek yerine ilk defa bir saniye çıkarılmasını (negatif artık saniye) gerektirebilir. Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, dijital dünyada daha önce hiç denenmemiş olan bu adımın büyük bir karmaşaya yol açabileceğini ve kritik altyapı işletmecilerinin böylesi bir senaryoya tamamen hazırlıksız olduğunu vurguluyor.
Gözler Mayıs 2027’de: Kararı gelecek nesiller verecek
Ölçüm standartlarını belirleyen Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyeleri, sorunu kökten çözmek için sandık başına gidiyor. 2022’deki son toplantıda uygulamanın 2035’e kadar kademeli olarak kaldırılması benimsenmişti, ancak yaklaşan oylamayla bu tarihin öne çekilmesi planlanıyor. Teklifin kabulü halinde yeni dönem Mayıs 2027’de resmen başlayacak ve saatlere bir daha saniye eklenmeyecek.
Yeni öneri kapsamında, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki farkın kademeli olarak açılmasına izin verilecek. Ancak bu farkın maksimum bir saati aşmaması tavsiye ediliyor.
Uzmanlar, bir saatlik farkın oluşmasının 3 bin yıldan fazla süreceğini öngörüyor. Dolayısıyla zamanı yeniden dengelemek için olası bir “artık saat” uygulamasına geçilip geçilmeyeceğine, binlerce yıl sonraki nesiller karar verecek.
